Öz
Karaciğer, vücudun en büyük iç organıdır ve metabolizma, toksinlerin atılması, safra üretimi gibi hayati işlevleri vardır. Karaciğer hastalıkları, bu organın işlevlerini etkileyen çeşitli durumları içermektedir. En yaygın karaciğer hastalıkları arasında hepatit, siroz, yağlı karaciğer hastalığı ve karaciğer kanseri bulunmaktadır. Bu hastalıklar, genetik faktörler, alkol tüketimi, viral enfeksiyonlar ve obezite gibi nedenlerle gelişebilmektedir. Karaciğer hastalıklarının önlenmesinde sağlıklı yaşam tarzı büyük önem taşımaktadır. Dengeli beslenme, düzenli egzersiz, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve viral enfeksiyonlardan korunma (örn., aşılar) gibi önlemler, karaciğer sağlığını korumaya yardımcı olmaktadır. Ayrıca, toksinlere maruziyetten kaçınmak da önem arz etmektedir. Karaciğer sağlığının önlenmesi ve tedavisinde medikal uygulamalar hariç son yıllarda fitoterapiye olan ilgi oldukça artmıştır. Bu amaçla kullanılan bitkiler arasında; enginar, nar, üzüm ve greyfurt gibi besinler, papatya gibi çaylar ya da ellajik asit, resveratrol ve curcumin gibi etken maddeleri içeren ekstre şeklinde kullanılabilmektedir. Bu yazıda, bazı bitkilerin karaciğer sağlığı üzerindeki etkilerinden bahsedilecektir. Bu alanda burada adı geçen bitkilerin dışında da çok sayıda bitki kullanılmaktadır. Bitkiler genel sağlık için gıda formatında kullanıldığında faydalı olurken tedavi amaçlı ve ekstre olarak kullanılacaksa fitoterapi eğitimi almış bir hekim gözetiminde kullanılması gerekmektedir. Sonuç olarak, karaciğer hastalıkları önlenebilir, hastalık oluştuğunda ise çoğu tedavi edilebilir. Bu süreçte sağlıklı yaşam tarzı, alışkanlıkları düzenlenmesi, gıda alımında sağlıklı seçimler ve bitkisel destekler önemli bir rol oynayabilir.
Anahtar Kelimeler: Karaciğer, karaciğer hastalıkları, fitoterapi, bitkisel tedavi, hepatitis
Kaynakça
Çağatay AK. Hepatitlerin tanı ve tedavisine güncel yaklaşım. Sağlık & Bilim 2022: İç Hastalıkları; 2022.
Toprak D. Hepatosteatoz (Yağlı Karaciğer Hastalığı). The Journal of Turkish Family Physician. 2011;2:50-7.
Şatay M, Çetin S, Yıldırım İG. Siroz ve Malnütrisyon. Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2024;3:11-24.
Erdem Koç G. Karaciğer fibrozisi. Sağlık & Bilim 2022, 2022;97-108.
Vatansever S, Karasu Z. Karaciğer Kanseri. Türk Karaciğer Araştırmaları Derneği. 2019.
Atasoy H, Aydın G. Aşırı demir yüklenmesi ve hemokromatozis. Akademik Gastroenteroloji Dergisi. 2023;22:155-9.
Göral V. Wilson Hastalığı: 2010. Güncel Gastroenteroloji Dergisi. 2010;14:66-75
Sonsuz A. İlaç ve Karaciğer. 11. Ulusal İç Hastalıkları Kongresi Bildirileri; 30 Eylül-4 Ekim 2009; Antalya, Türkiye;. 2009;148-50.
Cadranel JF, Di Martino V, Devergie B. Grapefruit juice for the pruritus of cholestatic liver disease. Ann Intern Med. 1997;126:920-1.
Nahmias Y, Goldwasser J, Casali M, van Poll D, Wakita T, Chung RT, et al. Apolipoprotein B-dependent hepatitis C virus secretion is inhibited by the grapefruit flavonoid naringenin. Hepatology. 2008;47:1437-45.
Khoshbaten M, Aliasgarzadeh A, Masnadi K, Farhang S, Tarzamani MK, Babaei H, et al. Grape seed extract to improve liver function in patients with nonalcoholic fatty liver change. Saudi J Gastroenterol. 2010;16:194-7.
BedÊ TP, Jesuz VA, Souza VR, Elias MB, Oliveira FL, Dias JF, et al. Effects of grape juice, red wine and resveratrol on liver parameters of rat submitted high-fat diet. An Acad Bras Cienc. 2020;92:e20191230.
Saadh MJ. Useful herbs for the liver disease treatment. Pharmacologyonline. 2021;3:2046-51
Rajaratnam M, Prystupa A, Lachowska-Kotowska P, Załuska W, Filip R. Herbal medicine for treatment and prevention of liver diseases. J Pre Clin Clin Res. 2014;8:55-60.
Eren HB, Şar S. Meryemana Dikeni Bitkisinin Kullanımının Eczacılık Ve Tıp Tarihi Açısından İncelenmesi. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2020;10:23-7.
Turgut Hİ. Characterization of Peroxidase from Milk Thistle (Silybum Marianum) Plant (Master’s thesis, Sakarya Universitesi (Turkey); 2009.
Çalışkan D, Koca T, Doğuç DK, Özgöçmen M, Akçam M. Ratlarda parasetamole bağlı akut karaciğer toksitesinde nar suyunun koruyucu etkisi. Türk Pediatri Arşivi. 2016;51:72-8
Zou X, Yan C, Shi Y, Cao K, Xu J, Wang X, et al. Mitochondrial dysfunction in obesity-associated nonalcoholic fatty liver disease: the protective effects of pomegranate with its active component punicalagin. Antioxidants & redox signaling. 2014;21:1557-70.
Doostkam A, Fathalipour M, Anbardar MH, Purkhosrow A, Mirkhani H. Therapeutic Effects of Milk Thistle (Silybum marianum L.) and Artichoke (Cynara scolymus L.) on Nonalcoholic Fatty Liver Disease in Type 2 Diabetic Rats. Can J Gastroenterol Hepatol. 2022;2022:2868904.
Panahi Y, Kianpour P, Mohtashami R, Atkin SL, Butler AE, Jafari R, Badeli R, Sahebkar A. Efficacy of artichoke leaf extract in non-alcoholic fatty liver disease: A pilot double-blind randomized controlled trial. Phytother Res. 2018;32:1382-7.
Devipriya N, Sudheer AR, Menon VP. Dose-response effect of ellagic acid on circulatory antioxidants and lipids during alcohol-induced toxicity in experimental rats. Fundam Clin Pharmacol. 2007;21:621-30.
Derosa G, Maffioli P, Sahebkar A. Ellagic Acid and Its Role in Chronic Diseases. Adv Exp Med Biol. 2016;928:473-9.
El-Azim A. Antioxidant effect of olive leaf extract on methotrexate-induced hepatic injury in rats. Can J Clin Nutr. 2014;2:4-14
Al-Attar AM, Shawush NA. Influence of olive and rosemary leaves extracts on chemically induced liver cirrhosis in male rats. Saudi J Biol Sci. 2015;22:157-63.
Al-Attar AM, Abu Zeid IM. Effect of tea (Camellia sinensis) and olive (Olea europaea L.) leaves extracts on male mice exposed to diazinon. Biomed Res Int. 2013;2013:461415.
Ghorbel I, Elwej A, Jamoussi K, Boudawara T, Kamoun NG, Zeghal N. Potential protective effects of extra virgin olive oil on the hepatotoxicity induced by co-exposure of adult rats to acrylamide and aluminum. Food Funct. 2015;6:1126-35.
Elgebaly HA, Mosa NM, Allach M, El-Massry KF, El-Ghorab AH, Al Hroob AM, et al. Olive oil and leaf extract prevent fluoxetine-induced hepatotoxicity by attenuating oxidative stress, inflammation and apoptosis. Biomed Pharmacother. 2018;98:446-53.
