Öz
Amaç
Bu çalışma, hemodiyaliz hastalarının diyet tedavisine yönelik tutumlarının diyaliz semptomlarına etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirildi.
Yöntemler
Randomize kontrollü olan çalışmanın verileri, Gümüşhane İli Kelkit Devlet Hastanesi’nde 1 Kasım 2023 - 1 Ocak 2024 tarihleri arasında deney (n=30) ve kontrol gruplarındaki (n=30) hastalardan toplandı. Çalışma öncesinde kurum izni ve etik kurul izni alındı. Deney grubu hastalara diyet tedavisine yönelik eğitim verildi. Verilerin toplanmasında “hasta bilgi formu”, “hemodiyaliz hastalarının diyet tedavisine yönelik tutum ölçeği (HDTÖ)” ve “diyaliz semptom indeksi (DSİ)” kullanıldı. Veri toplama araçları çalışma öncesi (ön-test), eğitim verildikten sonra (ara ölçüm) ve bir ay sonra (son-test) uygulandı. Veriler, SPSS 25.0 paket programında ki-kare, tekrarlayan ölçümlerde ANOVA testi ve bağımsız gruplar t-testi kullanılarak analiz edildi.
Bulgular
Deney grubu hemodiyaliz hastaların toplam HDTÖ ve alt boyutları puan ortalamalarının eğitim sonrası ölçümlerinin (ara ölçüm), eğitim öncesi (ön-test) ölçümlerden daha yüksek olduğu; eğitimin verilmesinden 1 ay sonra yapılan ölçümlerde ise (son-test) eğitimden hemen sonra yapılan ölçümlerden (ara ölçüm) düşük olduğu belirlendi (p<0,05). Yine, deney grubu hastaların DSİ puan ortalamalarının eğitim sonrası ölçümlerinin (ara ölçüm), eğitim öncesi (ön-test) ölçümlerden daha düşük olduğu (p<0,05); eğitimin verilmesinden 1 ay sonra yapılan ölçümlerin ise (son-test) eğitimden hemen sonra yapılan ölçümlerden (ara ölçüm) farklılaşmadığı belirlendi (p>0,05).
Sonuç
Elde edilen bulgular doğrultusunda, verilen diyet tedavisi eğitiminin hemodiyaliz hastalarının diyet tedavisine tutumlarını artırdığı ve diyaliz semptomlarını azalttığı tespit edildi.
Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, diyet tedavisi, semptom yönetimi
Kaynakça
Köylü, H. Glomerül fitrasyon hızı. Köylü H, editör. 4. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri; 2020.s.323-30.
Zengin N, Ören B. Hemodiyaliz hastalarının tuzdan kısıtlı diyete uyumlarının incelenmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi. 2015;10:39-49.
Jafari H, Ebrahimi A, Aghaei A, Khatony A. The relationship between care burden and quality of life in caregivers of hemodialysis patients. BMC Nephrol. 2018;19:321.
Aydın Z, Sevim Y, Döner B, Gürsu M, Karadağ S, Uzun S, et al. Anthropometric measurements in hemodialysis patients. Turk Neph Dial Transpl. 2015;24:61-7.
Beerappa H, Chandrababu R. Adherence to dietary and fluid restrictions among patients undergoing hemodialysis: an observational study. Clinical Epidemiology and Global Health. 2019;7:127-30.
Varol E, Karaca Sivrikaya S. Quality of life in chronic renal failure and nursing. J DU Health Sci Inst. 2018;8:89-96.
Süleymanlar G. Böbrek anatomisi ve fizyolojisi. İçinde: Yeniçerioğlu Y, Güngör Ö, Arıcı M, editörler. Temel nefroloji: İstanbul; 2019.s.3-23.
Lim JH, Chinna K, Khosla P, Karupaiah T, Daud ZAM. Understanding how nutrition literacy links to dietary adherence in patients undergoing maintenance hemodialysis: a theoretical exploration using partial least squares structural equation modeling. Int J Environ Res Public Health. 2020;17:7479.
Albayrak Orçin F, Usta Yeşilbakan Ö. Hemodiyaliz tedavisi alan kronik böbrek yetmezliği hastalarının yaşam deneyimlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;6:1-12.
Eroğlu H, Metin ZG. Hemodiyaliz hastalarında semptom yönetiminde tamamlayıcı ve interaktif yaklaşımlar: sistematik bir derleme. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Dergisi. 2021;14:17-25.
Alemdar H, Çınar Pakyüz S. Hemodiyaliz hastalarında öz bakım gücünün yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi. 2015;2:19-30.
Ahsen A. Acute complications of hemodialysis. Kocatepe Medical Journal. 2011;12:54-60.
Akpolat T, Utaş C. Hemodiyalizde sık karşılaşılan sorunlar. [Erişim tarihi: 22 Mart 2023]. Erişim adresi: http://www.tsn.org.tr/folders/file/hemodiyaliz_hastasinda_karsilasilan_sorunlar.pdf.
Raja SM, Seyoum Y. Intradialytic complications among patients on twice-weekly maintenance hemodialysis: an experience from a hemodialysis center in Eritrea. BMC Nephrol. 2020;21:163.
Hintistan S, Deniz A. Evaluation of symptoms in patients undergoing hemodialysis. Bezmialem Science. 2018;6:112-8.
Kraus MA, Fluck RJ, Weinhandl ED, Kansal S, Copland M, Komenda P, et al. Intensive hemodialysis and health-related quality of life. Am J Kidney Dis. 2016;68(Suppl 1):33-42.
Kara B. Hemodiyaliz hastalarında tedaviye uyum: çok yönlü bir yaklaşım. Gülhane Tıp Dergisi. 2007;9:132-6.
Tayaz E, Koç A. Hemodiyaliz tedavisi alan kronik böbrek yetmezliği hastalarında semptom yönetimi ve hemşirelik. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;23:147-56.
Doğan S, Bardak Perçinci N. The effect of nutrition education on some biochemical parameters and diet compliance in hemodialysis patients. Turkish Journal of Health Research. 2021;2:16-25.
Ezici V, Aksoy M, Öztürk A, Önder C, Ada M. Diyaliz hastalarında çeşitli besinlerdeki tuz alımına bağlı olarak interdiyalitik kilo alımının incelenmesi. XV. Öğrenci Sempozyumu Çalışma Grubu Raporları.14-16 Mayıs 2013. Ankara. http://tip.baskent.edu.tr/egitim/mezuniyetoncesi/calismagrp/grsmpzsnm15/15.S26.pdf.
Kızıltan G. Medical nutrition therapy in end-stage renal failure. Bes Diy Derg. 2018;46(Suppl):48-56.
Yakar B, Demir M, Canbolat Ö. The effect of nutritional knowledge levels of hemodialysis patients on nutritional status. Konuralp Medical Journal. 2019;11:384-91.
Olcay Eminsoy Ş. Medical nutrition of adult patients receiving renal replacement therapy: a case report. Bes Diy Derg. 2018;46(Suppl):94-9.
Gama-Axelsson T, Heimbürger O, Stenvinkel P, Bárány P, Lindholm B, Qureshi AR. Serum albumin as predictor of nutritional status in patients with ESRD. Clin J Am Soc Nephrol. 2012;7:1446-53.
Yağcı Y. Periton diyalizi hastalarının beslenme durumlarının belirlenmesi (tez). İstanbul: Haliç Üniv. 2015
Elmas A, Saral EE, Tuğrul A, Şengül E, Bülbül F. The relationship between the level of nutritional eduction and clinical and laboratory findings in hemodialysis patients. Kocaeli Med J. 2012;3:23-6.
Kang SS, Chang JW, Park Y. Nutritional status predicts 10-year mortality in patients with end-stage renal disease on hemodialysis. Nutrients. 2017;9:399.
Aydemir Gedük E. Hemşirelik mesleğinin gelişen rolleri. Sağlık Bilgileri ve Mesleki Dergisi. 2018;5:253-8.
Hoving C, Visser A, Mullen PD, van den Borne B. A history of patient education by health professionals in Europe and North America: from authority to shared decision making education. Patient Educ Couns. 2010;78:275-81.
Mollaoğlu M. Disability, Activities of daily living and self-efficacy in dialysis patients. TAF Prev Med Bull. 2011;10:181-6.
Bülbül E, Demiroglu S. The relationship between health literacy and adherence to treatment in patients receiving hemodialysis treatment. Karya J Health Sci. 2023;4:1-5.
Başar E, Mollaoğlu M. The effect of a hemodialysis patient education program on fluid control and dietary compliance. Hemodial Int. 2019;23:392-401.
Onbe H, Kanda K. Development and testing of the attitude scale for the dietary therapy of hemodialysis patients. Jpn J Nurs Sci. 2018;15:39-49.
Bahçecioğlu Turan G, Yilmaz Karabulutlu E, Özer Z. Attitude scale for the dietary therapy of hemodialysis patients: Turkish validity and reliability study. Int Urol Nephrol. 2023;55:769-76.
Weisbord SD, Fried LF, Arnold RM, Rotondi AJ, Fine MJ, Levenson DJ, et al. Development of a symptom assessment instrument for chronic hemodialysis patients: the dialysis symptom index. J Pain Symptom Manage. 2004;27:226-40.
Önsöz HB, Usta Yeşilbalkan Ö. Reliability and validity of the Turkish version of the dialysis symptom index in chronic hemodialysis patients. Turk Neph Dial Transpl. 2013;22:60-7.
Tabachnick BG, Fidell LS. Using multivariate statistics. 6th ed. Pearson Education; 2013;6:1277-96.
Toku TN. Yetişkin hemodiyaliz hastalarının beslenme durumlarının kısıtlı diyete uyumlarının ve yaşam kalitelerinin diyaliz tedavisi alma yıllarına göre değerlendirilmesi (tez). Edirne: Trakya Üniv. 2022.
Torabikhah M, Farsi Z, Sajadi SA. Comparing the effects of mHealth app use and face-to-face training on the clinical and laboratory parameters of dietary and fluid intake adherence in hemodialysis patients: a randomized clinical trial. BMC Nephrol. 2023;24:194.
Sarıaslan A. Precede proceed modeline temellendirilmiş eğitim programının hemodiyaliz hastalarının tedaviye uyumuna, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ve yaşam kalitesine etkisinin değerlendirilmesi (tez). Erzurum: Atatürk Üniv. 2022.
Wenfang S, Kang S. Effect of systemic nursing intervention on calcium and phosphorus metabolism and pruritus in hemodialysis patients. Boletin De Malariologia Y Salud Ambienta. 2020;60:55-60.
Nadri A, Khanoussi A, Hssaine Y, Chettati M, Fadili W, Laouad I. Effect of a hemodialysis patient education on fluid control and dietary. Nefrol Ther. 2020;16:353-8.
Başer E. Hemodiyaliz hastalarında eğitim programının sıvı kontrolü ve diyete uyum üzerindeki etkisi (tez). Sivas: Cumhuriyet Üniv. 2018.
Alikari V, Tsironi M, Matziou V, Tzavella F, Stathoulis J, Babatsikou F, et al. The impact of education on knowledge, adherence and quality of life among patients on haemodialysis. Qual Life Res. 2019;28:73-83.
Chung MK, Kim DH, Park JI, Lee S, Park HC, Kim K, et al. Adaptive nutrition ıntervention stabilizes serum phosphorus levels in hemodialysis patients: a multicenter decentralized clinical trial using real-world data. J Renal Nutr. 2023;34:47-57.
Chow J, Dalton B. Yeni, 12 haftalık, ulusal düzeydeki motivasyon ve eğitim programı hemodiyaliz hastalarında serum fosfat üzerinde hiçbir etki yoktur. Avustralasya Böbrek Derneği Dergisi. 2012;8:82-6.
Garagarza C, Valente A, Caetano C, Ramos I, Sebastião J, Pinto M, et al. Mediterranean diet: a dietary pattern related to nutritional benefits for hemodialysis patients. J Ren Nutr. 2023;33:472-81.
Lim HS, Kim HS, Kim JK, Park M, Choi SJ. Nutritional status and dietary management according to hemodialysis duration. Clin Nutr Res. 2019;8:28-35.
Taberna DJ, Navas-Carretero S, Martinez JA. Current nutritional status assessment tools for metabolic care and clinical nutrition. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2019;22:323-8.
Topbaş E, Bingöl G. Psikososyal boyutu ile diyaliz tedavisi ve uyum sürecine yönelik hemşirelik girişimleri. Nefroloji Hemşireliği Dergisi. 2017;1:36-42.
Kalantar-Zadeh K, Bellizzi V, Piccoli GB, Shi Y, Lim SK, Riaz S, et al. Caring for patients with advanced chronic kidney disease: dietary options and conservative care ınstead of maintenance dialysis. J Ren Nutr. 2023;33:508-19.
Keskin Yıldırım A, Özpulat,F. Kronik böbrek yetmezliği tanısıyla hemodiyaliz tedavisi uygulanan hastaların yaşadıkları güçlükler. Sağlık ve Toplum. 2019;29:32-43.
Taşkın Duman H. Hemodiyaliz tedavisi uygulanan hastalara yapılan video eğitiminin semptom yükü, konfor düzeyi ve yaşam kalitesine etkisi (tez). İzmir: Ege Üniversitesi. 2021.
Tutur İ. Hemodiyaliz hastalarına tele-hemşirelik yoluyla verilen eğitim ve danışmanlığın hastalık yönetimine, yaşam kalitesine ve öz bakım davranışına etkisi (tez). Hatay: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi. 2023.
