Öz
Amaç
Bu çalışmanın birincil amacı diyabet riski olan bireylerde sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite yapılması gibi bilgilendirme ve öğütler içeren Türkçe geliştirilmiş bir prediyabet mobil uygulama (PREDIABE-TR) geliştirilmesi, ikincil amacı ise kullanımının katılımcıların Akdeniz tipi beslenme, fiziksel aktivite ve diyabete ilişkin metabolik parametrelerinde değişim yaratıp yaratmayacağını belirlemektir.
Yöntemler
Deney grubunda yer alan erişkinlere 6 ay boyunca PREDIABE-TR mobil uygulaması kullandırılacaktır. Mobil uygulama adımsayar, beslenme takibi, diyabet riski, bilgilendirme ve beden kitle indeksi hesaplama bölümlerinden oluşmaktadır. Bireyler mobil uygulama aracılığıyla 7/24 araştırmacı olan halk sağlığı hemşiresi ve akademisyen ile iletişim kurabilmektedir. Bu çerçevede halk sağlığı hemşireliği danışmanlık rolü yerine getirilebilmektedir. Kontrol grubu ise aynı süreçte Sağlık Bakanlığı’nın Türkiye Beslenme Rehberi ve Diyabet Kontrol Listeleri mobil uygulamasını kullanacaktır. Altı aylık süreç sonunda her iki grubun da diyabet metabolik değerleri, fiziksel aktivite düzeyleri, Akdeniz tipi beslenme davranışları incelenecektir.
Bulgular
Prediyabetik dönemden diyabete geçiş sürecinin engellenmesinde ve mevcut durumun korunmasında sağlıklı yaşam tarzı müdahalelerinin yararlı rolü ortadadır.
Sonuç
Bu çalışma prediyabetli bireylerde mobil uygulama kullanımının metabolik parametreler üzerine etkisini yansıtmaktadır. Eğer metabolik parametrelerde (A1C gibi) düşme sağlanırsa mobil uygulama etkindir sonucu ortaya çıkacaktır.
Anahtar Kelimeler: Akdeniz tipi beslenme, metabolik değişkenler, mobil uygulama, fiziksel aktivite, prediyabet
Kaynakça
Republic of Turkey, Ministry of Health. Türkiye Public Health Institution. Türkiye Diabetes Programme, 2015-2020. Ministry of Health Publication No: 816. Ankara: Kuban; 2015-2020. ISBN: 978-975-590-346-0
International Diabetes Federation (IDF). Diabetes Atlas 10th ed. 2021. ISBN: 978-2-930229-98-0
Turkish Diabetes Foundation. Prediabetes diagnosis and treatment guidelines. 1st Edition. İstanbul: AdrH Pozitif Publication. ISBN: 978-625-94103-1-9
Avishovi A. Prediyabetli Bireylerde Retinopati Taraması (dissertation). İstanbul: Institute of Health Sciences; Ok Meydanı Training and Research Hospital; 2019.
Kılıç M. Diyabetli Bireylerde Diyabetik Ayak Kişisel Bakim Sisteminin Etkinliğinin Değerlendirilmesi (dissertation). İstanbul: Koç University; 2018.
Chandler J, Cumpston M, Li T. Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions. John Wiley & Sons; 2019.
Chan AW, Tetzlaff JM, Altman DG, Laupacis A, Gøtzsche PC, Krleža-Jerić K, et al. SPIRIT 2013 statement: defining standard protocol items for clinical trials. Ann Intern Med. 2013;158:200-7.
Boutron I, Altman DG, Moher D, Schulz KF, Ravaud P; CONSORT NPT Group. CONSORT Statement for Randomized Trials of Nonpharmacologic Treatments: A 2017 Update and a CONSORT Extension for Nonpharmacologic Trial Abstracts. Ann Intern Med. 2017;167:40-7.
Chen MF, Wang RH, Lin KC, Hsu HY, Chen SW. Efficacy of an empowerment program for Taiwanese patients with type 2 diabetes: A randomized controlled trial. Appl Nurs Res. 2015;28:366-73.
Brugnara L, Murillo S, Novials A, Rojo-Martínez G, Soriguer F, Goday A, et al. Low physical activity and its association with diabetes and other cardiovascular risk factors: A nationwide, population-based study. PLoS One. 2016;11:e0160959.
Turkish Society of Endocrinology and Metabolism. Diagnosis, Treatment and Follow-up Guide for Diabetes Mellitus Complications. 14th ed. Ankara: Bayt Publication; 2020. ISBN 978-605-4011-40-7.
Abel SL, Whitehead LC, Tipene-Leach DC, Coppell KJ. Proximal and distal influences on dietary change among a diverse group with prediabetes participating in a pragmatic, primary care nurse-led intervention: a qualitative study. Public Health Nutr. 2021;24:6015-26.
Rossen J, Larsson K, Hagströmer M, Yngve A, Brismar K, Ainsworth B, et al. Effects of a three-armed randomised controlled trial using self-monitoring of daily steps with and without counselling in prediabetes and type 2 diabetes-the Sophia Step Study. Int J Behav Nutr Phys Act. 2021;18:121.
Lindström J, Louheranta A, Mannelin M, Rastas M, Salminen V, Eriksson J, et al. The Finnish Diabetes Prevention Study (DPS): Lifestyle intervention and 3-year results on diet and physical activity. Diabetes Care. 2003;26:3230-6.
Etbaş Demirağ H. Tip-2 Diyabetes Mellituslu Hastaların Birinci Derece Yakınlarında Diyabet Risk Değerlendirmesi (dissertation). Aydın: Adnan Menderes University; 2016.
Martínez-González MA, de la Fuente-Arrillaga C, Nunez-Cordoba JM, Basterra-Gortari FJ, Beunza JJ, Vazquez Z, et al. Adherence to Mediterranean diet and risk of developing diabetes: prospective cohort study. BMJ. 2008;336:1348-51.
Pehlivanoglu Ozkan EF, Balcioglu H, Unluoglu I. Turkish validation and reliability of Mediterranean Diet Adherence Screener. Osmangazi J Med. 2020;42:160-4.
Saglam M, Arikan H, Savci S, Inal-Ince D, Bosnak-Guclu M, Karabulut E, et al. International physical activity questionnaire: reliability and validity of the Turkish version. Percept Mot Skills. 2010;111:278-84.
Toro-Ramos T, Michaelides A, Anton M, Karim Z, Kang-Oh L, Argyrou C, et al. Mobile delivery of the diabetes prevention program in people with prediabetes: Randomized controlled trial. JMIR Mhealth Uhealth. 2020;8:e17842.
Turkish Society of Endocrinology and Metabolism. Diagnosis, Treatment and Follow-up Guide for Diabetes Mellitus Complications. Ankara: Miki Publication; 2018.
Roche Diagnostics Türkiye. Accu-Chek Performa Nano [Internet]. Available from:www.rochediagnotics.com.tr.
American Diabetes Association (ADA). 2. Classification and diagnosis of diabetes: Standards of medical care in diabetes.Diabetes Care. 2020;43(Suppl 1):14-31.
Panuganti KK, Nguyen M, Kshirsagar RK, Doerr C. Obesity (Nursing) [Updated 2023 Aug 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from:https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568702/
Hoehle H, Aljafari R, Venkatesh V. Leveraging Microsoft׳s mobile usability guidelines: Conceptualizing and developing scales for mobile application usability. Int J Hum Comput Stud.;89:35-53.
Güler Ç. A structural equation model to examine mobile application usability and use. International Journal of Informatics Technologies. 2019;12:169-81.
Republic of Turkey, Ministry of Health. General Directorate of Public Health. Turkey Nutrition Guide Mobile Application [Internet]. Available from:https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/mobil-gizlilik/tuber.
Republic of Turkey, Ministry of Health. General Directorate of Public Health. Diabetes Checklists Mobile App [Internet]. Available from:https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/mobil-gizlilik/diyabet-kontrol-listeleri.
Abbate M, Fresneda S, Yañez A, Ricci-Cabello I, Galmes-Panades AM, Aguilo A, et al. Nurse-led telephone intervention for lifestyle changes on glycaemic control in people with prediabetes: Study protocol for a randomized controlled trial. J Adv Nur. 2021;77:3204-17.
Amelia R, Harahap J, Zulham, Fujiati II, Wijaya H. Educational Model and Prevention on Prediabetes: A Systematic Review. Curr Diabetes Rev. 2024;20:e101023221945.
