Buhara’da Engelli Bireylere Bakım Veren Ailelerde Algılanan Yük ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları
PDF

Özgün Araştırma

Buhara’da Engelli Bireylere Bakım Veren Ailelerde Algılanan Yük ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları

Bezmialem Science 2025;13(1):10-17 DOI: 10.14235/bas.galenos.2024.39205
,
PDF
İzin

Öz

Amaç

Aile bakımı Özbekistan’da yaygın bir gelenektir. Engelli bir bireyin bakımına ilişkin sorumluluklar, bakım verenlerin riskli sağlık davranışları geliştirmelerine neden olabilmekte ve onlar için yük haline gelebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, 24 yaş altı engelli gençlere bakım veren aile bireylerinde algılanan bakım verme yükü ile sağlıklı yaşam biçim davranışları arasındaki ilişkiyi belirlemekti.

Yöntemler

Katılımcıların sosyo-demografik özellikleri kaydedildi. Ailedeki çocuk sayısı, bakım süresi, bakım verilenin engel grubu, engel süresi ve türü, yaşı ve cinsiyeti sorgulandı. Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği ve Sağlıklı Yaşam Biçim Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ II) kullanıldı.

Bulgular

Yüz elli beş bakımverenin %89,8’i kadın ve %10,2’si erkekti. Bakım verme yükü ile SYBDÖ II arasında genel olarak bir ilişki bulunmamıştır (r=0,048, p=0,551). Bakım verme yükü ile SYBDÖ II’nin alt boyutlarından beslenme arasında pozitif bir ilişki (r=0,038; p=0,016), yük ile sağlık sorumluluğu ve stres yönetimi alt boyutları arasında negatif bir ilişki bulunmuştur (r=-0,170, p=0,034; r=-0,184, p=0,022).

Sonuç

Algılanan bakım yükü genel olarak sağlıklı yaşam tarzı davranışını etkilememiştir. Bu durum Özbeklerin bakım vermeye yükledikleri olumlu anlamdan kaynaklanıyor olabilir. Bu çalışma, engelli gençlere bakım vermenin aile üyeleri üzerindeki etkisine ilişkin Özbekistan’da yapılan ilk çalışmadır. Sonuçlar, ailede bakım veren bireylerin stres yönetimi ve sağlık sorumluluğu için ek desteğe ihtiyaç duyabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Yük, engellilik, aile, bakım veren, yaşam tarzı

Kaynakça

1

Lee MH, Park C, Matthews AK, Hsieh K. Differences in physical health, and health behaviors between family caregivers of children with and without disabilities. Disabil Health J. 2017;10:565-70.

2

Piran P, Khademi Z, Tayari N, Mansouri N. Caregiving burden of children with chronic diseases. Electron Physician. 2017;9:5380-7.

3

Kayaalp A, Page KJ, Rospenda KM. Caregiver burden, work-family conflict, family-work conflict, and mental health of caregivers: a mediational longitudinal study. Work Stress. 2021;35:217-40.

4

Kaydok E, Solum S, Cinaroglu NS. Comparison of the caregiver burden of the mothers of children with cerebral palsy and healthy children. Medicine. 2020;9:67-72.

5

Bozkurt Zincir S, Sunbul M, Zincir S, Aydin Sunbul E, Oguz M, Feriha Cengiz F, et al. Burden and depressive symptoms associated with adult-child caregiving for individuals with heart failure. Scientific World Journal. 2014;2014:641817.

6

Loo YX, Yan S, Low LL. Caregiver burden and its prevalence, measurement scales, predictive factors and impact: a review with an Asian perspective. Singapore Med J. 2022;63:593-603.

7

Anthony KP, John Geldhof G, Mendez-Luck CA. Characterizing caregiving intensity among Mexican-origin women caregivers. Gerontologist. 2017;57:1084-92.

8

Bastawrous M. Caregiver burden--a critical discussion. Int J Nurs Stud. 2013;50:431-41.

9

Mochari-Greenberger H, Mosca L. Caregiver burden and nonachievement of healthy lifestyle behaviors among family caregivers of cardiovascular disease patients. Am J Health Promot. 2012;27:84-9.

10

Semere W, Makaroun LK, Beach S, Schillinger D, Rosland AM. Family caregivers navigating the health care system: Evolving roles during the COVID-19 pandemic. Fam Syst Health. 2022;40:268-73.

11

Garlo K, O’Leary JR, Van Ness PH, Fried TR. Burden in caregivers of older adults with advanced illness. J Am Geriatr Soc. 2010;58:2315-22.

12

Kruithof WJ, Visser-Meily JM, Post MW. Positive caregiving experiences are associated with life satisfaction in spouses of stroke survivors. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2012;21:801-7.

13

Miodrag N, Hodapp RM. Chronic stress and health among parents of children with intellectual and developmental disabilities. Curr Opin Psychiatry. 2010;23:407-11.

14

Faul F, Erdfelder E, Lang AG, Buchner A. G*Power 3: a flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behav Res Methods. 2007;39:175-91.

15

Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. In: Erlbaum L. New York: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers; 1988:75-108.

16

Zarit SH, Zarit JM. The memory and behavior problems checklist and the burden interview: Gerontology Center, The Pennsylvania State University; 1990.

17

İnci F, Erdem M. Validity and reliability of the Burden Interview and its adaptation to Turkish. Journal of Nursology. 2010;11:85-95.

18

Walker SN, Sechrist KR, Pender NJ. The health-promoting lifestyle profile: development and psychometric characteristics. Nurs Res. 1987;36:76-81.

19

Walker S, Hill-Polerecky D. Psychometric evaluation of the health-promoting lifestyle profile II. Unpublished manuscript, University of Nebraska Medical Center; 1996;13:120-6.

20

Bahar Z, Beşer A, Gördes N, Ersin F, Kıssa A. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği II’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. C.Ü.Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2008;12:1-13.

21

Evans JD. Straightforward statistics for the behavioral sciences: Thomson Brooks/Cole Publishing Co; 1996.

22

McGee RW. Which countries have the happiest people? An empirical study of 52 countries. 2014:52.

23

Coser A, Sittner KJ, Walls ML, Handeland T. Caregiving stress among American indians with type 2 diabetes: the importance of awareness of connectedness and family support. J Fam Nurs. 2018;24:621-39.

24

Bourke-Taylor HM, Joyce KS, Grzegorczyn S, Tirlea L. Mental health and health behaviour changes for mothers of children with a disability: effectiveness of a health and wellbeing workshop. J Autism Dev Disord. 2022;52:508-21.

25

Besey Ö, Aydın R. Examination of caregiver burden and depression conditions of parents with disabled children. Manisa Celal Bayar University Journal of Instıtute of Health Science. 2020;7:302-9.

26

Yığman F, Aykın Yığman Z, Ünlü Akyüz E. Investigation of the relationship between disease severity, caregiver burden and emotional expression in caregivers of children with cerebral palsy. Ir J Med Sci. 2020;189:1413-9.

27

Nadeem M, Choudhary FR, Parveen A, Javaid F. Parental stress among parents of children with and without disabilities. Pakistan Journal of Social Sciences. 2016;36:1281-9.

28

Ahmedov M, Rechel B, Alimova V, Azimov R. Primary health care reform in Uzbekistan. Int J Health Plann Manage. 2007;22:301-18.

29

Koumoutzis A, Cichy KE. What’s eating you? Risk factors for poor health behaviors among family caregivers. Aging Ment Health. 2021;25:2132-9.

30

Masia TA, Mushaphi LF, Mabapa NS, Mbhenyane XG. Nutrition knowledge and care practices of home-based caregivers in Vhembe District, South Africa. Afr Health Sci. 2020;20:912-22.

31

Suarez-Balcazar Y, Agudelo Orozco A, Mate M, Garcia C. Unpacking barriers to healthy lifestyles from the perspective of youth with disabilities and their parents. J Prev Interv Community. 2018;46:61-72.

32

Denham AMJ, Wynne O, Baker AL, Spratt NJ, Turner A, Magin P, et al. An online cross‐sectional survey of the health risk behaviours among informal caregivers. Health Promot J Austr. 2020;31:423-35.

33

Michalsen H, Wangberg SC, Anke A, Hartvigsen G, Jaccheri L, Arntzen C. Family members and health care workers’ perspectives on motivational factors of participation in physical activity for people with intellectual disability: A qualitative study. J Intellect Disabil Res. 2020;64:259-70.

34

Mamurov B, Mamanazarov A, Abdullaev K, Davronov I, Davronov N, Kobiljonov K. Acmeological approach to the formation of healthy lifestyle among university students. III International Scientific Congress Society of Ambient Intelligence. Atlantis Press; 2020.

35

Toledano-Toledano F, Domínguez-Guedea MT. Psychosocial factors related with caregiver burden among families of children with chronic conditions. Biopsychosoc Med. 2019;13:6.

36

Xiong C, Biscardi M, Astell A, Nalder E, Cameron JI, Mihailidis A, et al. Sex and gender differences in caregiving burden experienced by family caregivers of persons with dementia: A systematic review. PLoS One. 2020;15:e0231848.

37

Cascella Carbó GF, García-Orellán R. Burden and gender inequalities around informal care. Invest Educ Enferm. 2020;38:e10.

38

Falzarano F, Moxley J, Pillemer K, Czaja SJ. Family matters: cross-cultural differences in familism and caregiving outcomes. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci. 2022;77:1269-79.