Polikistik Over Sendromu Fenotipleri Arasında D Vitamini, Vücut Kitle İndeksi, İnsülin Direnci, Anti-Müllerian Hormon ve Lipid Profillerinin Karşılaştırılması

Fatih Şanlıkan; İsmail Bağlar; Esra Keleş; Uğur Kemal Öztürk; Emre Mat; Metin Ayğar

doi:10.14235/bas.galenos.2025.38980

ÖZ

Amaç

Polikistik over sendromu (PKOS), farklı metabolik ve hormonal risk profillerine sahip çeşitli fenotiplerle karakterize heterojen bir endokrin bozukluktur. Serum 25-hidroksivitamin D [25(OH)D], vücut kitle indeksi (VKİ), insülin direnci [homeostatik model değerlendirmesi-insülin direnci (HOMA-IR)], anti-Müllerian hormon (AMH) ve lipid parametrelerinin bu fenotipler arasındaki bütüncül profilleri halen tam olarak ortaya konulamamıştır. Bu çalışmanın amacı, Rotterdam kriterlerine göre tanımlanan dört PKOS fenotipi arasında serum 25(OH)D, AMH, HOMA-IR, VKİ ve lipid profillerini karşılaştırmaktır.

Yöntemler

Bu retrospektif çalışmaya, 2003 Rotterdam kriterlerine göre PKOS tanısı alan 18-40 yaş arası 420 kadın dahil edildi. Katılımcılar A (hiperandrojenizm, ovulatuvar disfonksiyon ve polikistik over morfolojisi), B (hiperandrojenizm ve ovulatuvar disfonksiyon), C (hiperandrojenizm ve polikistik over morfolojisi) ve D (ovulatuvar disfonksiyon ve polikistik over morfolojisi) fenotipleri olarak sınıflandırıldı. Serum 25(OH)D, AMH, açlık glukozu, açlık insülini ve lipid parametreleri ölçüldü; HOMA-IR hesaplandı. Veriler tek yönlü ANOVA veya Kruskal-Wallis testleri kullanılarak analiz edildi ve p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.

Bulgular

Fenotip dağılımı A: %35,7, B: %28,6, C: %21,4, D: %14,3 idi. Fenotipler arasında VKİ, HOMA-IR, AMH, yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterol ve trigliserid düzeylerinde anlamlı fark bulundu (tümü p<0,01). A ve B fenotiplerinde VKİ (31,5±6,1; 30,8±5,8 kg/m²) ve HOMA-IR [3,9 (2,8-5,5); 3,7 (2,7-5,1)] değerleri daha yüksek, HDL kolesterol (41,5±8,5; 42,8±9,1 mg/dL) düzeyi ise C ve D’ye göre daha düşüktü (p<0,001). Trigliserid düzeyleri A ve B’de daha yüksekti. AMH düzeyleri A [8,8 (6,5-11,2) ng/mL] ve C [8,5 (6,8-11,0) ng/mL] fenotiplerinde D fenotipine [7,1 (5,5-9,5) ng/mL] göre anlamlı derecede yüksekti (p=0,008). Serum 25(OH)D, toplam kolesterol ve LDL düzeyleri arasında fark saptanmadı (p>0,05); D vitamini eksikliği tüm fenotiplerde yaygındı.

Sonuç

Hiperandrojenizm ve anovulasyon ile karakterize PKOS fenotipleri (A ve B), daha yüksek VKİ, insülin direnci ve dislipidemi ile seyreden daha olumsuz metabolik profillere sahiptir. D vitamini eksikliği tüm fenotiplerde yaygın olup fenotipten bağımsızdır. Fenotipe özgü değerlendirme, PKOS’lu kadınlarda metabolik risk sınıflandırmasını ve bireyselleştirilmiş yönetimi iyileştirebilir.

Anahtar Kelimeler:

Polikistik over sendromu (PKOS), fenotipler, metabolik risk faktörleri, D vitamini, anti-Müllerian hormon (AMH), insülin direnci

Kaynaklar

Azziz R, Carmina E, Chen Z, Dunaif A, Laven JS, Legro RS, et al. Polycystic ovary syndrome. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16057.

CrossRef

Teede HJ, Misso ML, Costello MF, Dokras A, Laven J, Moran L, et al.; International PCOS Network. Recommendations from the international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. Fertil Steril. 2018;110:364-79.

Glintborg D, Andersen M. Management of endocrine disease: morbidity in polycystic ovary syndrome. Eur J Endocrinol. 2017;176:R53-65.

CrossRef PubMed Google Scholar

Wang L, Lv S, Li F, Yu X, Bai E, Yang X. Vitamin D deficiency is associated with metabolic risk factors in women with polycystic ovary syndrome: a cross-sectional study in Shaanxi China. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:171.

Nowak A, Wojtowicz M, Baranski K, Galczynska D, Daniluk J, Pluta D. The correlation of vitamin D level with body mass index in women with polycystic ovary syndrome. Ginekol Pol. 2023;94:883-8.

CrossRef PubMed Google Scholar

Sahmay S, Aydin Y, Oncul M, Senturk LM. Diagnosis of polycystic ovary syndrome: AMH in combination with clinical symptoms. J Assist Reprod Genet. 2014;31:213-20.

CrossRef PubMed Google Scholar

Eftekhar M, Mirhashemi ES, Molaei B, Pourmasumi S. Is there any association between vitamin D levels and polycystic ovary syndrome (PCOS) phenotypes? Arch Endocrinol Metab. 2020;64:11-6.

CrossRef PubMed Google Scholar

Yilmaz M, Isaoglu U, Delibas IB, Kadanali S. Anthropometric, clinical and laboratory comparison of four phenotypes of polycystic ovary syndrome based on Rotterdam criteria. J Obstet Gynaecol Res. 2011;37:1020-6.

CrossRef PubMed Google Scholar

Panidis D, Tziomalos K, Chatzis P, Papadakis E, Delkos D, Tsourdi EA, et al. Association between menstrual cycle irregularities and endocrine and metabolic characteristics of the polycystic ovary syndrome. Eur J Endocrinol. 2013;168:145-52.

Saxena P, Prakash A, Nigam A, Mishra A. Polycystic ovary syndrome: is obesity a sine qua non? A clinical, hormonal, and metabolic assessment in relation to body mass index. Indian J Endocrinol Metab. 2012;16:996-9.

CrossRef

Caserta D, Adducchio G, Picchia S, Ralli E, Matteucci E, Moscarini M. Metabolic syndrome and polycystic ovary syndrome: an intriguing overlapping. Gynecol Endocrinol. 2014;30:397-402.

CrossRef PubMed Google Scholar

Thomson RL, Spedding S, Buckley JD. Vitamin D in the aetiology and management of polycystic ovary syndrome. Clin Endocrinol (Oxf). 2012;77:343-50.

CrossRef PubMed Google Scholar

Pal L, Berry A, Coraluzzi L, Kustan E, Danton C, Shaw J, et al. Therapeutic implications of vitamin D and calcium in overweight women with polycystic ovary syndrome. Gynecol Endocrinol. 2012;28:965-8.

Wild RA, Carmina E, Diamanti-Kandarakis E, Dokras A, Escobar-Morreale HF, Futterweit W, et al. Assessment of cardiovascular risk and prevention of cardiovascular disease in women with the polycystic ovary syndrome: a consensus statement by the Androgen Excess and Polycystic Ovary Syndrome (AE-PCOS) Society. J Clin Endocrinol Metab. 2010;95:2038-49.

Dokras A. Cardiovascular disease risk factors in polycystic ovary syndrome. Semin Reprod Med. 2008;26:39-44.

CrossRef PubMed Google Scholar

He C, Lin Z, Robb SW, Ezeamama AE. Serum vitamin D levels and polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2015;7:4555-77.

Hahn S, Haselhorst U, Tan S, Quadbeck B, Schmidt M, Roesler S, et al. Low serum 25-hydroxyvitamin D concentrations are associated with insulin resistance and obesity in women with polycystic ovary syndrome. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 2006;114:577-83.

Moran LJ, Teede HJ, Vincent AJ. Vitamin D is independently associated with depression in overweight women with and without PCOS. Gynecol Endocrinol. 2015;31:179-82.

CrossRef PubMed Google Scholar